Warszawa

Boles�aw Prus

varshava@NOSPAM.gazeta.pl — Sat, 19 May 2012 21:26:30 +0200

Ilekro� przechadzam si� Krakowskim Przedmie�ciem - a robi� to cz�sto - zawsze z atencj� k�aniam si�, stoj�cemu jakby na uboczu wielkiemu Warszawiakowi, Boles�awowi Prusowi. A asumptem do tego wpisu jest przypadaj�ca dzi� setna rocznica �mierci pisarza.

Chyba nie ma autora bardziej warszawskiego ni� Prus. Urodzi� si� w Hrubieszowie, a w wieku 21 lat przyjecha� do Warszawy, gdzie ju� pozosta� na zawsze. Wi�kszo�ci znany jest przede wszystkim z "Lalki", kt�ra jest przesycona klimatem Warszawy do g��bi, ale przecie� akcja wielu innych jego utwor�w te� si� tu rozgrywa�a. Poza tym by� Prus chyba najbardziej skrupulatnym kronikarzem Warszawy prze�omu XIX i XX wieku. Przez 40 lat na �amach "Kuriera Warszawskiego" dokumentowa� dzieje stolicy. Pisa� te� do "Kuriera Codziennego", "Tygodnika Ilustrowanego", "Ateneum" i in. Pozwala to dzi� dok�adnie odtwarza� �ycie naszego miasta w latach 1874-1910. Opisywa� zar�wno wydarzenia wielkie i znacz�ce, jak ma�e i drobne. Wnikliwe badania s� u�atwione: w latach 1953-1977 wydano jego felietony, kt�re zgromadzono w dwudziestu (sic!) obszernych tomach. Ponadto, nie tylko pisz�c pochyla� si� Prus nad ludzkim losem, niesprawiedliwo�ci� i nier�wno�ciami spo�ecznymi. Aktywnie dzia�a�, m.in w Warszawskim Towarzystwie Dobroczynno�ci, Towarzystwie Kolonii Letnich, Warszawskim Towarzystwie Higienicznym, Stowarzyszeniu Kurs�w dla Analfabet�w Doros�ych, Towarzystwie Trze�wo�ci i in. O tej jego dzia�alno�ci oraz o Warszawie Boles�awa Prusa mo�na poczyta� w 4/2012 numerze "Stolicy", co gor�co polecam.

Czasami w prasie pojawiaj� si� zaskakuj�ce informacje. Na przyk�ad�Spo�eczny Komitet Budowy Pomnika Ofiar Tragedii Narodowej pod Smole�skiem postuluje, by przesun�� pomnik Prusa i w jego miejscu postawi� pomnik ofiar katastrofy. Celem by�oby stworzenie�panteonu patriotycznego, "ideowo-symbolicznego �a�cucha", kt�ry stworzy�yby: pomnik Pi�sudskiego-krzy� papieski- Gr�b Nieznanego �o�nierza i pomnik smole�ski. Co wi�cej, zwolennicy tej koncepcji argumentuj�, �e "pomnik Prusa stoi w swoim miejscu przypadkowo". A przecie� stoi on na rogu Karowej i Krakowskiego Przedmie�cia, gdzie znajdowa�a si� kamienica, w kt�rej by�a redakcja "Kuriera". A mo�e owa "przypadkowo��" polega na tym, �e jego pogl�dy, mimo �e XIX wieczne by�y daleko bardziej post�powe ni� pogl�dy wielu ludzi dzi� (zw�aszcza tych z komitetu)? Pomys� Komitetu Pomnika Ofiar w Smole�sku zosta� na szcz�cie przez Warszawiak�w i Ratusz spacyfikowany, ale bez w�tpienia by� zaskakuj�cy.�

A i sam Prus by� przeciwnikiem stawiania pomnik�w i sam stoi (o ironio!) ca�kiem blisko pomnika Mickiewicza, kt�rego postawieniu bardzo si� w swoim czasie sprzeciwia�. Prus opowiada� si� raczej za dzia�aniami, organizowaniem czytelni, przychodni, szk�, instytucji kultury itp., niech�tny by� za to zbiorowym manifestacjom patriotycznym i obchodom. Z tego powodu budow� pomnika Mickiewicza nazwa� "nies�ychanym nieporozumieniem pisz�c�"Czy nie by�oby lepiej, zamiast niefortunnego pos�gu na ulicy, wypisa� na frontonie cho�by przysz�ej filharmonii warszawskiej: Adamowi Mickiewiczowi - rodacy?".�

Jak wida� "Los czasem mocno �artuje z ludzi"

bzz... bzz...bzzzz.. u�as!

varshava@NOSPAM.gazeta.pl — Tue, 15 May 2012 21:51:05 +0200

Kiedy przychodzi maj, tradycj� ju� na tym blogu (a to ju� kilka lat!) staje si� pisanie o bzach i o Tuwimie. By�o tak na przyk�ad tutaj i tutaj, a tak�e tutaj.�Niech wi�c tradycji stanie si� zado�� i teraz.

W 1938 r. Julian Tuwim opublikowa� wiersz "Burza i bzy"

Burza chrab�szcz�w w b�yszcz�cych bzach!

Kto wyl�g� chrab�szcze? Burza.

Piorun, jak sztylet zaryty w piach,

Stygnie i syczy: "U�as!"...

�

Kto� wida� niebu ogie� chcia� skra��,

Lecz, o�lepiony srebrzy�cie,

Pr�dem ra�on� otworzy� gar��

I rt�ci� otworzy� li�cie.

Wiersz ten jest ciekawy tak�e dlatego, �e w Ilustrowanym Kurierze Codziennym, nr 14/1938 w artykule "Piorun mowi po rosyjsku" stwierdzono:

"Dla tych co znaj� j�zyk rosyjski, zagadka nie b�dzie trudna do rozwi�zania. U�as znaczy po rosyjsku strach! Pi�knie, ale c� to za dziwna czu�o�� do obcego j�zyka, �eby ni st�d ni zow�d, w wierszu o burzy ucieka� si� do pomocy mowy Puszkin�w i Jesienin�w? Najwidoczniej kto� bardzo ��y� si� z tw�rczo�ci� tamtych pisarzy, komu� bardzo mi�o brzmi� echa mowy "ruskich ludzi", kiedy decyduje si� �ywcem wci�ga� do polszczyzny rosyjskie wyra�enia! Czy�by w poczuciu tego wybornego poety j�zyk rosyjski mia� tak� uniwersalno�� jak dawniej �acina, a p�niej francuski?"�

Tuwim zgrabnie odpowiedzia� w numerze�6/1938 "Wiadomo�ci literackich", �e "powierzchowna znajomo�� j�zyka, kt�rym si� pisze, ca�kowicie wystarczy dziennikarzowi, nie mo�e natomiast obowi�zywa� poety. U�as istotnie jest s�owem rosyjskiem, ale i w czeskim si� utrzyma�. Mo�e wi�c znad We�tawy, niekoniecznie znad Wo�gi do mnie przyby�? Ale i to by�oby podejrzane, wi�c krakowskiemu Zoilowi wyja�niam, �e nie z Rosji ani Czechos�owacji, nie z Francji rz�dzonej przez Front Ludowy ani z czerwonej Hiszpanii, ale z najczystszego polskiego �r�d�a wzi�� u�as pocz�tek. By�o w polszczy�nie w. XV i XVI s�owo "�asn�� si�" (dzisiejsze: �achn�� si�), st�d jest u�as wyrazem rdzennie polskim, potencjalnie w j�zyku istniej�cym. (...)Stworzenie nowego wyrazu, wznowienie go, a nawet przeszczepienie �ywcem z innej (zw�aszcza pokrewnej, cho� "znad Wo�gi") mowy - nie ma nic wsp�lnego z makaronizmami i innemi ba�amutnemi dowcipkami pp. dziennikarzy, jak np. "najwidoczniej kto� si� z�y�", "komu� bardzo mi�o" i.t.p. (...)"

Te i inne listy, wiersze, artyku�y s� dost�pne dla ka�dego w zdigitalizowanych numerach "Wiadomo�ci Literackich"!�Nie lada to gratka chyba dla wszystkich, kt�rzy s� w jakim� stopniu zainteresowani polskim �yciem kulturalnym dwudziestolecia mi�dzywojennego.

Blog jest warszawski, wi�c informuj�, �e bardzo od g��wnego w�tku nie odbieg�am. By�y przecie� "Wiadomo�ci Literackie" tygodnikiem wydawanym w Warszawie!;-) W latach 1924-1939, a zawiera�y tre�ci najpierw g��wnie literackie i kulturalne, p�niej coraz wi�cej spo�ecznych i politycznych. Naprawd� warto, warto tam zajrze�!

A czytaj�c takie krytyki mam wra�enie, �e nic si� w Polsce od tamtych lat nie zmieni�o. "Najwidoczniej komu� zale�y, kto� ma w tym interes, komu� odpowiadaj� poczynania ludzi znad Wo�gi".

U�as!

Warszawa w budowie

varshava@NOSPAM.gazeta.pl — Tue, 8 May 2012 09:52:58 +0200

Chyba ka�dy przyzna, �e miesi�c przed mistrzostwami nie jest �atwo porusza� si� po Warszawie bez roweru (a i rowerem trzeba robi� du�e objazdy). Zamkni�ta jest ulica �wi�tokrzyska, Targowa, Prosta, kierowcy nie mog� korzysta� z mostu �l�sko-D�browskiego, trudno jest przejecha� mostem �wi�tokrzyskim, a od tygodnia nie ma przejazdu Marsza�kowsk�, najwa�niejsz� chyba ulic� naszego miasta. Dworce s� rozkopane, kolejne wiadukty maj� by� remontowane... Troch� to przyt�aczaj�ce, ale staraj�c si� patrze� na to od pozytywnej strony my�l�, �e jak ju� raz si� to wszystko sko�czy, to miasto nam rozkwitnie i dopiero docenimy jego uroki ;-) Warszawa w budowie chwilami wygl�da bardzo ciekawie:

Ju� nie mog� si� doczeka�, kiedy �miga� b�dziemy sobie metrem na Prag�. Bo kiedy wszystko jest zamkni�te, kolejne tramwaje i autobusy zmieniaj� trasy, a miasto stoi w godzinnych korkach, to wszystko co nam pozostaje to poczucie humoru i my�l, �e trzeba to znie��, by w przysz�o�ci by�o lepiej.

Je�li wi�c spojrze� na "kochane nasze miasto" , kt�re nas "zadziwia co krok" okiem przychylnym mo�na nuci� sobie dawn�, znan� piosenk�, kt�r� tu pi�knie �piewa Irena Santor:

Piosenka z drugiej po�owy lat czterdziestych, wbrew p�niejszym opiniom, wcale nie by�a propagandowa. Jej autorka, pani Helena Ko�aczkowska m�wi�a: "my�my byli tak szcz�liwi, �e si� Warszawa odbudowuje, �e domy rosn�, �e tu jest nowy dach, tu powsta� nowy sklepik, tam odgruzowano jak�� ulic� i mo�na przej��. Wy nie mo�ecie sobie tego wyobrazi�."

Tak�e zamiast si� denerwowa� powinni�my si� cieszy�, �e:

tu ro�nie dom (metro), tam ro�nie dom,
z godziny na godzin�.
Wci�� wi�kszy gwar, wci�� wi�cej nas
w Warszawie, najmilszym z miast.